نوورەدین جاف
نووسەر و ھونەرمەند، کەرکووک
……………………………..
پەیوەندی نێوان هونەر و ڕۆح لە فەلسەفەی شەمس تەبریزیدا
لەگەڵ جەوهەری داهێنەری سۆفیگەریدا یەکدەگرێتەوە، کە هونەر وەک پرۆسەیەکی تەکنیکی ئەبستراکت نابینرێت، بەڵکو وەک ئاوێنەیەک کە ڕەنگدانەوەی دەرکەوتەکانی حەقیقەت و واقیع لە جیهاندا دەبینرێت.
هونەر وەک دەوڵەتێکی بوونگەرایی
لای شەمس تەبریزی هەموو کردەوەیەکی داهێنەرانە هەوڵێکە بۆ گەیشتن بە جەوهەر. هونەر بە بڕوای ئەو “لە توێکڵەوە بۆ ناوەکی دەجووڵێت”.
شەمسی تەبریزی جوانی وەک ڕازاندنەوەی دەرەکی نابینێت، بەڵکو وەک دەرکەوتنێکی ئیلاهی دەبینێت. هونەرمەندی ڕاستەقینە ئەو کەسەیە کە “ئافرێنەر لە دروستکراودا” دەبینێت و بەمجۆرە کارە هونەریەکانیان دوعایەکی بینراو یان ئەدەبییە.
لە “وتارەکانی شەمس”دا بۆمان دەردەکەوێت کە تەبریزی حەزی لە ڕزگارکردنی شاگرد یان وەرگر لە پەرستنی “وێنە” (چ تابلۆیەک بێت، فیگەری شێخێک بێت، یان دەقێکی شیعریی بێت) و بگاتە “واتا”ی پشتەوەی.
شەمس تەبریزی ئایکۆنە دەروونییەکانی شکاند تا مرۆڤایەتی بتوانێت ڕاستییە ڕووتەکان ببینێت. هونەر بەم مانایە ئامرازێکە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەو وەهمانەی کە دیدگای مرۆڤ تەمومژاوی دەکەن.
زمان وەک هونەر: شەمس زمان (و شیعر)ی وەک هەندێک جار بەس نییە، بەڵام وەک پردێک جەوهەری دەبینی. ئەو پارادۆکس و پرسیاری ورووژێنەری وەکو فڵچە لێدانی خێرا لەسەر هۆشیاری وەرگرەکەی بەکارهێنا بۆ ئەوەی “چاوی تێگەیشتن”یان بەئاگا هێنایەوە. دیالۆگی نێوان هونەرمەند و کار
لە فەلسەفەی شەمسدا پەیوەندی نێوان تۆ وەک هونەرمەندێک و کارەکەت ڕەنگدانەوەی پەیوەندیی تۆیە لەگەڵ بوون:
هەروەک چۆن عیرفان لەناو ڕەهادا دەتوێتەوە، هونەرمەندیش لەناو کارەکانیاندا دەتوێتەوە تا چیتر جیاوازی لە نێوان نیگارکێش و کانڤاسەکەدا نامێنێت.
پەیوەندی خۆشەویستی:بۆ شەمس هونەر “زمانی خۆشەویستییە”. وە خۆشەویستی، دەڵێت، تاکە شتێکە کە بە لۆژیک ڕوون ناکرێتەوە؛ تەنها ئەزموون کراوە و دەژیرێت. بۆیە کارێکی هونەری هەوڵێکە بۆ گەیاندنی “ئەزموونێکی هەستیاری” کە وشەکان ناتوانن بیگرێتەوە.
ڕوانگەیەکی دیدەوانی
وەک هونەرمەند و شیکارێکی بینراو و دامەزرێنەری قوتابخانەیەکی هونەری بەناوبانگ، ڕەنگە لە فەلسەفەی شامسدا بانگەوازێک بۆ گەڕانەوە بۆ “سادەیی قووڵ” هەست پێبکەیت. شەمس فێرمان دەکات کە **تابلۆیەک تەنها کاتێک تەواو دەبێت کە بینەر بڕیار بدات چاوەکانی دابخات و بە دڵ ببینێت.لە ڕوانگەی ئەوەوە هونەر ئەو میدیایەیە کە چاو لە ئامێرێکی چاودێریکردنەوە دەگۆڕێت بۆ ئامێرێکی بینین.
هونەر لای شەمس تەبریزی کات بەسەربردن نییە، بەڵکو چەقۆیەکە کە سەهۆڵی چەقبەستووی ناو ڕۆحی مرۆڤ دەشکێنێت، ڕێگە بە ڕووناکی دەدات بچێتە ناو گۆشە تاریکەکانی ڕۆحەوە.
شەمس تەبریزی (١١٨٥-١٢٤٨ز) عیرفان و شاعیرێکی فارسی بووە، بە کاریگەرترین کەسایەتی ژیانی مەولانا جەلال الدین مەولەوی دادەنرێت. ئەو هێزی بزوێنەری سەرەکی بوو کە مەولەوی لە فەقێیەکی نەریتی و زانای ئایینیەوە گۆڕی بۆ شاعیرێکی سۆفی کە پڕ بوو لە خۆشەویستی ئیلاهی.
