سه‌ردار قادر
شاعير و ڕەخنەگر، سلێمانی
………………………………
پەیامنامەی دڵداری و نیشتمان لە ئەزموونی (حەمە ئەحمەد جاف)دا
شیعر لە جەوهەری خۆیدا ئاوێنەی ڕاستەقینەی ئازارە شاردراوەکانی مرۆڤ و کۆمەڵگەیە. لەم نێوەندەيشدا، ئەزموونی شیعریی شاعیری خاوەن ئەزموون (حەمە ئەحمەد جاف) لە دەقی «گەڕان بەدوای نیشتماندا»دا، وەک گەشتێک وایە بە قووڵایی ڕۆحی مرۆڤی کوردی باجدرودا. شاعیر لەم دەقەدا هاواری ژانێکی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی دەکات کە لە نێوان واقیعی تاڵی کۆچ و نادادی، و خەونی بەدینەهاتووی نیشتماندا چەسپیوە.
شاعیر له ده‌ست پێكی شیعره‌كه‌یدا له ناو بەتاڵییه‌كی تاڵ و مەرگی هەنگاوه‌كانیدا ده‌ڵێت
دەستێک چەپڵە و
دەستێکم پڕ لە (بەتاڵیی)
بەتاڵیی ، تاڵ
تاڵ وماندوو
تاڵ ،وەک ئیجە و
حیکایەتی
بە هەزاران گەنجی خنکاو
ماندوو،
وەک بڕستی ڕێگا و
مەرگی هەنگاو
دەقەکە بە وێنەیەکی پارادۆکسی دەست پێدەکات؛ مرۆڤێک کە ناچارکراوە بە دەستێک چەپڵە بۆ دروشمەکان لێبدات، بەڵام دەستەکەی تری هیچ بەرهەمێکی تێدا نییە جگە لە خالیبوون. شاعیر بە شێوازێکی مۆدێرن ئەم بەتاڵییە دەبەستێتەوە بە:
دەریای ئیجە: وەک گۆڕستانی خەونەکانی گەنجان و کۆچی بەکۆمەڵی نەوەی نوێ بەهۆی بێئومێدییەوە.
مەرگی هەنگاو: کاتێک ڕێگەکان بڕستیان لێ دەبڕێت و جووڵە بەرەو داهاتوو دەمرێت.
شاعیر له‌نێوان هاوکێشەی (ئەو) بەرامبەر (من و تۆ) به‌ده‌م ژانێكی قوڵه‌وه ناداد په‌روه‌ریيه‌كان ده‌خاته ڕوو ده‌ڵێت
(ئەو)
لە نیشتیمانێکی
پڕ لەگیرفانی نەوسن و
تێرەوە دێ
(من) و (تۆ)ش،
ڕووت وقوت و برسی!
(ئەو)
ئێوارەیەکی سەرخۆش و
مەستی باڕو سەمای دیسکۆ
(من) و(تۆ)ش
حەرەسی
سەنگەرێکی پێشەوەی پێشمەرگە و
شەمی شەوانی تەنیایی نیشتیمان !
ئەو
جوانی نیشتیمان لە پێکێکی،
سەرمێزی شەودا دەبینێ
من و تۆش
لەشکۆی خاک و
دڵۆپە خوێنی سەرسنگی
شەهید و
جوانی ئارەقی تەوێڵی پێشمەرگە و
قومە ئاوی متارەکەیدا
شکۆی خاک و شەهیدیش
بەپەیکی بەفرو…
مەفرەزەی ڕەشەبا و
حەسحەسی بروسکە و
گاردی باران دەسپێرین!
ئەم بەشە لوتکەی داڕشتنی جیاوازییە؛ شاعیر نیشتمان دەکات بە دوو بەشەوە لە ڕێگەی بەراوردکارییەکی فیکریی تیژەوە:
جیهانی (ئەو) — چینی باڵادەست و دەسەڵات جیهانی (من و تۆ) — خەڵکی هەژار و خاوەن خاک
لە نیشتمانێکی پڕ لە گیرفانی نەوسنەوە دێت. ڕووت و قوت و برسی!
سەرخۆش و مەستی باڕ و سەمای دیسکۆیە. پاسەوانی سەنگەری پێشەوەی پێشمەرگەیە.
جوانیی نیشتمان لە پێکێکی سەر مێز دەبینێت. شکۆی خاک لە خوێنی شەهید و ئارەقی پێشمەرگەدا دەبینێت.
شاعیر پێمان دەڵێت بۆ چینی باڵادەست نیشتمان کێڵگەیەکی ئابووریی تێرە، بەڵام بۆ هاووڵاتیی چەوساوە تەنها تەنیایی و سەنگەرە. تەنانەت کاتێک شەهید دەبین، دەسەڵات پاسەوانی لە شکۆمان ناکات، بەڵکوو ئێمە و خوێنەکەمان جێدەهێڵرێین بۆ ڕەشەبا و بارانی سروشت.
شاعیر لێره‌ده‌ا په‌نا بۆقه‌ڵه‌م ده‌باو ده‌كه‌وێته مێژوونووسینەوەی هەژاران و ده‌ڵێت
هەموومان
لە چەپڵەدا یەکڕیز و
لە ڕاپەڕیندا حەماسی و
لە ئەی ڕەقیبدا مەست دەبین!
لێرەوە ژیان دەستپێدەکاو
ڕەش وڕووت مێژوو دەنووسێتەوە و
(نیشتیمان)ێک ، کۆماندەکاتەوە!
ژیانیش لەچاوەڕوانی و
زەمەن لە چاوشارکێ و
تەمەن لە خۆیدا لولمان دەداو
مەرگیەش (مەی)
بەونیشتیمانە سوتماکە دەخواتەوە!
شاعیر وەسفی ئەو سەرگەرمکردنە بەکۆمەڵە دەکات کاتێک دروشمەکان بۆ ماوەیەک هەموان مەست دەکەن. بەڵام جەخت دەکاتەوە کە هەمیشە ئەمە ڕەش و ڕووتەکانن کە بە خوێن و ئارەقی خۆیان مێژووی ئەم وڵاتە دەنووسنەوە، نەک ئەوانەی ناو دیسکۆکان.
کۆتایی بڕگەکە تاڵە؛ تەمەن بە چاوەڕوانی تێدەپەڕێت و لە کۆتاییدا تەنها مەرگە کە لەم “نیشتمانە سووتماکە”دا مەی دەنۆشێت، چونکە وڵات بووە بە کارگەی بەرهەمهێنانی تەرم.
شاعیر له نێوان سێگۆشەی نه‌فرەتی مێژوودا بێنده‌نگ نابێ به‌ده‌م هاواره‌وه ده‌ڵێت
(سایکس بیکۆ)
سەدساڵ نیشتیمانمی ،
خستە سەرزینی ئەسپی خەیاڵ و وەهمەوە
سەدساڵیش زوڵم و ستەمی دەوڵەتی عێراق
(سیڤەر)یش
لە سۆمای سەوزی ژیانەوە
خەریتەی جوانترین نیشتیمانی دامێ
لێ مەخابن
نەخشەو پیلانی ژاراوی زلهێزان
(سیڤەر)ی ئاوێزانی هەڕەشەوگوڕەشەی (لۆزان)کردەوە!!
لێرەوە ..من و تۆ
بڕیارماندا
چیتردەست لە ( لۆزان )یەکانی
نیشتیمان و
نەخشەوپیلانی ئیقلیمی
!!…. نەپارێزین
تا (هەواڵی سەربەخۆیی کورد)
دەدەین بە گوێی
سەڵتەنەی عامی ئەقوامدا
ئەو گوێچکەی لە (تاوان) زیاتر،
هیچ نابیستێ و
لە (درۆ)ش زیاتر،
ڕاستی ناڵێ!
مێژووش قەت ناخوێنێتەوە!
مێژووی سووری
خەباتی ئەو نیشتیمانەی
لێمان دزرا !؟
شاعیر لێرەدا دەبێتە مێژوونووسێکی یاخی و سێ وێستگەی مێژوویی دیاری دەکات:
سایکس بیکۆ: سەد ساڵە کوردی خستووەتە سەر ئەسپی وەهمی دەوڵەتداری.
سیڤەر: وەک خەونێکی سەوز دەرکەوت بەڵام ژەهرخوارد کررا.
لۆزان: ئەو خەنجەرە بوو کە خەونەکەی سەربڕی.
پەیامی شاعیر ئەوەیە کە گەل (من و تۆ) بڕیاریان داوە چیتر تەسلیمی نەخشە دەرەکییەکان نەبن، هەڕچەندە دەشزانێت ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان گوێچکەیان تەنها تاوان و درۆ دەیبیستێت.
لێره‌دا شاعیر ده‌گه‌ڕێته‌وه بۆیادەوەریی دایک و باوک و نامۆبوون به‌ده‌م خه‌یاڵێكی كوشنده‌وه ده‌ڵێت
هاوارتە لە من نیشتیمان
دەهەستەوە
هەستەوە و…
سیمای کووچە و کۆڵانی منداڵیم
پڕکە لە بۆن وبەرامەی،
سمڵ و مێخەکی سەرسنگی دایکم ،
ئەو دایکەی ،.. تامرد
لە تێسکەی تفەنگی باوکمەوە
خەونی بە گەڕانەوەی پێشمەرگەوە دەبینی
ئەو پێشمەرگانەی
پەیامی ڕێکحستنەکانی شارو
چریکەی تفەنگەکانی شاخ و،
فرمێسکی باران و
زەردەخەنەی بەفریان دەگەیاندە نیشتیمان
ئەو نیشتیمانەی
فرچکی بەبەفرو ڕەشەباوە دەگرت و
لەئاونگی فرمێسکە یاقوتییەکانی باراندا خنکا
ئەو نیشتیمانەی ،
لەشیعرە پاییزییەکانی ژەنەڕاڵدا دیل و
لە چاوەڕوانی کەژاوەی گریانی،
شێرکۆکانی نیشتیماندا ، زیز و
لەزەماوەندی کۆمەرگی
ئازیزانی کۆڕۆنادا، مات و مەلوول!
نیشتیمانێک
ماڵ بەماڵ ژیانمان تێدا نووسیەوە
کون بە کون خۆمان لێ حەشار دا
جادە بەجادە خوێنمان تێدا چاند و
کۆڵان بەکۆڵان خۆمان تێدا ناشت!
ئێستاش …من نازانم
نیشتیمان،… ونی کردووم؟!
یان
نیشتیمانم،.. ونکردووە؟
نیشتیمانێک پڕ لە (ئەو)
خاڵیی لەمن و تۆ!
شاعیر دەگەڕێتەوە بۆ یادەوەریی خێزانی؛ بۆ عەتری سمڵ و مێخەکی دایکی و تفەنگی باوکی. بەڵام پارادۆکسەکە ئەوەیە ئەم نیشتمانەی فرچکی بە بەفر و ڕەشەباوە گرتبوو، لە کۆتاییدا لە ئاونگی باراندا خنکا.
ئاماژە بە دەقی ئەدیبان (“ژەنەڕاڵی پاییز” و “شێرکۆ بێکەس”) دەکات و دەڵێت نیشتمان تەنانەت لە ناو شیعری شاعیرانیشدا دیل و زیز بوو. لوتکەی نامۆبوون لە دوا دێڕەکاندایە: نیشتمانێک کە خاوەنەکانی خوێنیان تێدا چاند و خۆیان تێدا ناشت، ئێستا پڕ بووە لە (ئەو)ی دەسەڵاتدار و خاڵی بووە لە (من و تۆ)ی ڕەسەن.
له‌كۆتایدا شاعیر له گه‌ڵ مەلۆتکەی یەخت و بێداربوونەوەی برینەکان
زۆربه‌بێده‌نگی وشه‌كان ڕاده‌ژه‌نێت و ده‌ڵێت
دەستی خەم
مەلۆتکەی نێو یەختی نیشتیمانی ئاو
بە بێدەنگی ڕادەژێنێ و
(بێدەنگی)یش
لە خەندەی تۆراوی
ئاهەنگی شەوەسپییەکانی
نیشتمانێکی سووردا دادەگیرسێ و
ئیلهامی شیعرێکی یاخی
دەخاتە ئامێزی، فریشتەکانی
ئاسۆی نیشتیمانی غوربەتەوە!
(ئەو) دێت و….
عەشق
لە دڵی قەیرە کچێکدا متووربە دەکاو
ئەمەل بە ژیان دەبەخشێ و
حەز
لەئێوارەیەکی جنسی و
شەوێکی ڕۆمانسی مارە دەکا!
بەردی مراز
لەکوانووی جۆشسەندووی
دڵی فریشتەیەکی سپی،
شەوانی نیشتیمانێکی تووڕە،
دەکا بەئاو!
هێند تووڕە
خۆی خۆی دەخواتەوە و
یەک یەک
برینەکانی جەستەی چیا و
ڕۆحە سپییەکانی ئەنفال دەکولێنێتەوە و
هەڵەبجە
لە نیشتیمانی قەتماغەی زامی خەونەکان،
بێدار دەکاتەوە!!
تابلۆی مەرگ لە ئاودا: “نیشتمانی ئاو” هێمایە بۆ دەریای کۆچ، کە تێیدا لە جیاتی لانکەی ماڵەوە، “دەستی خەم” یەختی کۆچبەران بە بێدەنگی ڕادەژێنێت.
متووربەکردنی عەشق و ژیان: شاعیر عەشق لە دڵی مرۆڤە خەمۆکەکاندا متووربە دەکات تا بێهیوایی بشکێنێت؛ چونکە پێیوایە بەردی مرازی نیشتمان تەنها بە جۆشسەندنی عەشق دەتوێتەوە.
تووڕەیی و بەئاگاهێنانی مێژوو: تووڕەیی نیشتمان وا دەکات برینی ئەنفال (ڕۆحە سپییەکان) و هەڵەبجە دووبارە بکولێنەوە، تا گەل لەو خەوە قەتماغەبەستووە بێدار بێتەوە و داوای مافی خۆی بکات.
ئەنجام
شاعیر (حەمە ئەحمەد جاف) لە ڕێگەی ئەم ئەزموونەوە پێمان دەڵێت نیشتمان تەنها بە چەک ڕزگار ناکرێت، بەڵکوو پێویستی بە دڵێکی عاشقیشە. چەک بەبێ عەشق دەبێتە ستەمکاری، و عەشقیش بەبێ بەرگری دەبێتە تەسلیمبوون. هاوسەنگیی ڕاستەقینە لێرەدایە: بە دەستێک پاسەوانیکردنی خاک و بە دەستەکەی تر باوەشکردن بە گوڵی ئەویندا
