نوورەدین جاف
نووسەر و ھونەرمەند، کەرکووک
……………………………………..
خاتوو( سیمین چایچی )
سیمین چایچی؛ دەنگی ڕەسەنی ژن و ئازارەکان لە شێعری نوێی کوردیدا
(لەدایکبووی ١٩٥٢ لە شاری سنە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان)، یەکێکە لە شاعیرە دیارەکان و نووسەر و چالاک وفەرهەنگییەکانی کورد، کە خاوەنی پێگەیەکی تایبەتە لە ئەدبیاتی کوردی و بەتایبەت شیعری هاوچەرخدا.
لێرەدا بە کورتەیەک تیشک دەخەمەسەر لایەنە ئەدەبی و شیعرییەکانی:
١. تایبەتمەندییەکانی شیعر و زمانی ئەدەبیی
* تێکەڵاوکردنی هەستی ژنانە و کۆمەڵایەتی: شیعرەکانی سیمین چایچی زۆر جار ڕەنگدانەوەی ئازارەکان، تێکۆشان، و هۆشیاریی کۆمەڵایەتین، بەتایبەت داکۆکیکردن لە مافەکانی ژنان و گوزارشتکردن لە دۆخی دەروونی و کۆمەڵایەتییان.
* : ئەو یەکێکە لەو شاعیرە پێشەنگانەی کە زۆرێک لە شیعرەکانی (زیاتر لە ٣٠٠ شعر) لەلایەن هونەرمەندە ناسراوەکانی کوردەوە (وەک هانی، شەهێن طالبانی، اسماعیل سابوری و…) کراون بە گۆرانی ، کە ئەمەش وای کردووە شیعرەکانی زووتر بگەنە دەستی جەماوەر.
* زمانی ڕوون و کاریگەر: شێوازی نووسینی شیعرەکانی بە جۆرێکە کە لە هەمان کاتدا کە ڕەگەزی هونەری و ڕستەسازیی جوانی تێدایە، زۆر نزیکە لە زمان و زاراوەی خەڵک و گوزارشت لە ڕاستییەکان دەکات.
٢. بەرهەمە چاپکراوەکان و بوارەکانی نووسین
جگە لە شیعر، سیمین چایچی لە بواری ئەدەبیاتی منداڵان و شانۆنامەنووسیشدا دەستی باڵای هەیە. هەندێک لە بەرهەمە ناسراوەکانی بریتیین لە:
* قومار
* بەیانی باش
تێکەڵاوبوونی ئەدەب و چالاکی مەدەنی
لە جیهانبینیدا، شیعرەکانی چایچی تەنها دەربڕینێکی ناسک نییە، بەڵکو درێژکراوەی ژیان و چالاکییە مەدەنییەکانیەتی وەک ژنێکی تێکۆشەر. شیعرەکانی هەمیشە دەنگی ناڕەزایەتی بوون بەرامبەر ستەم، نەریتە کۆنەپەرستەکان و داواکاری بۆ ئازادی و دادپەروەری، کە ئەمەش پێگەی ئەوی لە ناو ئەدەبی کوردی و ڕۆشنبیراندا کردووە بە پێگەیەکی پڕ لە ڕێز و پێشەنگ.
نموونەیەک لە شیعرە ناسراوەکانی یان شێوازی دەربڕینی هۆنراوەکانی 🌱
چەند نموونەیەک لە شیعرەکانی خاتوو سیمین چایچییە، کە شێوازی زمان و ناوەڕۆکی شیعرەکانی دەخاتە ڕوو:
نموونەی یەکەم: (لە شیعرە ناسراوەکانی کە هونەرمەند هانی وتوویەتی)
شەو
شەو دادێت و، دیسان دێمە، خەیاڵی تۆ وەک کۆترێک، لە بن میچت، پەڕوباڵی تۆ نەمدی، نەمدی، نەمدی، ئەو ڕەنگە شەوە مەگەر چاوی ڕەشی مەستت، گەواهـ بێ کە شەو نەیە شەو نایە، شەو نایە، ئەگەر تۆم لەبەر چاو بێ…
لەم پارچەیەدا، شاعیر هەستێکی ناسکی تەنیایی و چاوەڕوانی بەکارهێناوە، بە بەراوردکردنی خۆی بە کۆترێک لە خەیاڵی کەسێکدا، و دواتر وەسفی ئەو کاریگەرییە دەکات کە بوونی خۆشەویستەکە تاریکیی شەو دەسڕێتەوە.
نموونەی دووەم: (لە شیعرە کۆمەڵایەتی و بەرگرییەکان)
دایک
دایک دەڵێ: ڕۆڵە گیان! ئەم شەوە، هەزار ئەستێرەی درۆزنی تێدایە بەڵام متمانە بە هیچیان مەکە، جگە لەو مانگە نەبێ کە لە تاریکییە بێدەنگەکاندا ڕۆشنایی دەخاتە دڵمانەوە…
لێرەدا شاعیر ڕەمز بەکاردەهێنێت؛ “مانگ” دەکرێت هێمای ڕاستی، ڕەوشت، یان ئەو هیوایە بێت کە لە ناوەڕاستی نائومێدییەکاندا دەمێنێتەوە، پێچەوانەی “ئەستێرە درۆزنەکان” کە هێمای دەنگەکان یان هەواڵە چەواشەکارییەکانن.
نموونەی سێیەم: (لە شیعرەکان بۆ منداڵان – کە زمانێکی ڕوون و سادەی هەیە)
دوو هەڤاڵی چاک دەچوونە باخچە، لەناو مەزرای پاک گلێنەی چاویان، دەتووت گوڵاڵەن لەگەڵ گوڵەکان، 🌹..
ئەم نموونەیە شێوازی گێڕانەوە و ڕیتمێکی منداڵانە نیشان دەدات، کە پڕە لە وەسفی جوانی سروشت و دۆستایەتی.
بە گشتی، شیعری سیمین چایچی ڕەنگدانەوەی کەسایەتییەکی پڕ لە هەستە کە دەتوانێت بە ئاسانی لە دڵی خوێنەر یان گوێگردا جێگیر بێت، چونکە لە ژیانی ڕۆژانە و هەستە ڕاستەقینەکانەوە سەرچاوەی گرتووە.
🌱، چەند نموونەیەکی تریش لە شیعر و هۆنراوەکانی خاتوو سیمین چایچی کە ڕەنگدانەوەی هەستی ناسک و روانگەی ئەدەبیی ئەون:
نموونەی یەکەم: (لە شعرە پڕ لە سۆز و چاوەڕوانییەکان)
چاوەڕوانی
چاوەڕێی چاوی ڕوونت بووم، لەو کاتەوەی باڵی خەیاڵ فڕی بۆ لای قەراغ دەریا… تەم مەدەرە ڕێگەی ژیان، با شنەبای بەیانیان بۆن و بەرامەی ئەڤینت بهێنێتە لای من.
لەم هۆنراوەیەدا، شاعیر وەسفێکی نەرم و شاعیرانە بۆ چاوەڕوانی و ئاوێتەبوونی خۆشەویستی بە سروشت و شنەبای بەیانی دەکات.
نموونەی دووەم: (لە هۆنراوە کۆمەڵایەتی و ڕەخنەیییەکان)
باران و تەنیایی
با باران ببارێت… با بشواتەوە شوێنەواری درۆ و فێڵ، لە كوچە و کۆڵانی شاردا. خەڵکی خەوتوون، بەڵام هێشتا هەن کسانێک کە بە هیوای خۆرێکی ڕاستەقینە پاسەوانیی بای بێدەنگی دەکەن.
لەم نموونەیەدا، سیمین چایچی ڕەمزی باران وەک هێمای پاکبوونەوە و شوشتنی ناپاکییەکان بەکاردەهێنێت، و ستایشی ئەو کەسانە دەکات کە لە خەبات و چاوەڕوانیی ڕاستیدا بەردەوامن.
«من لە پشت ئەم دیوارە ساردانەوە،
بە دوای باڵندەیەکدا دەگەڕێم
کە مانای فڕین نەترسێنێت،
من ئەو ژنەم کە دەمەوێت
وشەکانم ببنە پرد بەرانبەر تاریکی…»
