خوێندنەوەیەکی سیاسی و فەرهەنگی لە ڕۆڵی هونەری کوردی لە دیاسپۆڕادا لە نێوان دروستکردنی وێنەی نەتەوەیی و بەفیڕۆدانی سامانی گشتیدا.
شێرزاد مامسانی
ئیسرائیل
……………
(ئەگەر نەتەوەیەک زمان و فەرهەنگی خۆی لەدەست دا، ڕۆحی خۆی لەدەست داوە پێش ئەوەی خاکەکەی لەدەست بدات.)
ئەحمەدی خانی
(ئەو گۆرانییەی خەم و ئازاری گەلی هەڵگرتووە، زیاتر لە خاوەنەکەی دەژێت.)
جگەرخوێن
لە سەردەمی ڕاگەیاندنی دیجیتاڵیدا، وێنەی گەلان ئیتر تەنها ڕاگەیەندراوە سیاسییەکان یان کۆنفرانسە دیپلۆماسییەکان دروستی ناکەن، بەڵکو لەسەر شانۆی شانۆگەرییەکان، لە هۆڵەکانی مۆسیقادا، لە ڕۆژنامە ناوخۆییەکاندا، لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیشدا دروست دەکرێت.
ئەمڕۆ ملیۆنان کورد لە ئەوروپا، ئەمریکا و ئوسترالیا دەژین و ژمارەیەکی زۆریان ڕەگەزنامەی ئەو وڵاتانەیان هەیە و بە زوانەکانیان قسە دەکەن و لە دامەزراوەکانیاندا بەشدارن. ئەمەش بەرپرسیارێتییەکی نەتەوەیی دوو هێندەمان دەخاتە سەر؛ چونکە هەر چالاکییەکی فەرهەنگیی سەرکەوتوو تەنها نوێنەرایەتی خاوەنەکەی ناکات، بەڵکو نوێنەرایەتی گەلێک بە تەواوی، مێژوویەکی دوورودرێژ و دۆزێکی نەتەوەیی ونیشتیمانی دەکات کە هێشتا بەدوای شوێنی دادپەروەرانەی خۆیدا دەگەڕێت لە نێوان نەتەوەکاندا.
ئەم ڕوانگەیەوە، بە سەرسامییەکی زۆرەوە بەدوادواچوونم بۆ ئەو کۆنسێرتە مۆسیقییە کرد کە هونەرمەندی کورد بەڕێز هومایۆن عەزیزی و هاوڕێکانی و لەگەڵ تیپە مۆسیقییەکەیدا لە نەرویج سازی کردبوو. ئەوەی زیاتر سەرنجی ڕاکێشام تەنها جوانی مۆسیقاکە نەبوو، بەڵکو ئەوە بوو کە ئەم چالاکییە هونەرییە ڕێگەی خۆی بۆ ناو ڕۆژنامەگەریی نەرویجی دۆزییەوە، کە ڕووبەرێکی ڕۆژنامەوانی باشی بۆ تەرخان کرابوو و باسی لە ئەزموون، تێکەڵبوون و بەشداریی لە ژیانی فەرهەنگیی شارۆچکەی ساربسبۆرگدا دەکرد.
ئەمە تەنها هەواڵێک یاخود چاوپێکەوتنێکی ڕۆژنامەوانی ئاسایی نەبوو.
ئەمە سەرکەوتنێکی بچووکی هێزی نەرمی کوردییە.
کاتێک هونەرمەندی کورد دەبێتە هەواڵێکی ئەرێنی لە ڕاگەیاندنی وڵاتێکی ئەوروپیدا، ئەوا دەستکەوتێک بۆ دۆزە نەتەوەیی ونیشتیمانیەکەی بەدەست دەهێنێت کە ڕەنگە دەیان وتاری سیاسی دەستەوسان بن لە ئەنجامدانی.
هونەرمەند هومایۆن عەزیزی مودێلێکی بەرز و بڵندی لە هونەری ڕاستەقینە پێشکەش کرد، کە لە نێوان مۆسیقای ڕۆژهەڵاتی و ڕۆژئاواییدا و لە نێوان ڕەسەنایەتی و کراوەییدا کۆی کردبووەوە، بە شێوازێکی ئارام و پیشەوەرانە و دوور لە ژاوەژاو و خۆنوادنی بەتاڵ. جەماوەرەکە تەنها گوێیان لە مۆسیقا نەدەگرت، بەڵکو بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ئاشنای گەلێک دەبوون کە خاوەنی شارستانیەت، فەرهەنگ و دااهێنانە.
لەبەر ئەمەش، گەرمترین پیرۆزبایی و دەستخۆشی خۆم ئاڕاستەی هونەرمەند هومایۆن و ئەندامانی تیپە مۆسیقییەکەی و هەموو ئەو کەسانە دەکەم کە بەشداربوون لە سەرکەوتنی ئەم کارە جوانەدا، چونکە وێنەیەکی گەشی کوردیان لەبەردەم کۆمەڵگەی نەرویجیدا نیشان دا.
هونەر تەنها ئاهەنگێک نییە… بەڵکو پەیامێکی نەتەوەیی ونیشتیمانیە.
دۆزی کورد تەنها پێویستی بە سیاسی و دیپلۆماتکاران نییە، بەڵکو پێویستی بە هونەرمەند، مۆسیقی، نووسەر، دەرھێنەر، شێوەکار و شانۆکاریش هەیە.
چونکە جیهان هاوسۆزی لەگەڵ فەرهەنگدا دەکات پێش ئەوەی هاوسۆزی لەگەڵ سیاسەتدا بکات.
بەداخەوە کە زۆرێک لە دامەزراوەکانمان لە دیاسپۆڕا هێشتا سەیر لە چالاکی هونەری دەکەن وەک ئامرازێک تەنها بۆ کات بەسەربردن، لە کاتێکدا لە ڕاستیدا یەکێکە لە گرنگترین ئامرازەکانی دروستکردنی وێنەی زەینی بۆ هەر نەتەوەیەک.
ئێوارەیەکی مۆسیقیی ئەکادیمی، یان فیلمێکی بەڵگەنامەیی سەرکەوتوو، یان پێشانگایەکی هونەریی جیهانی، ڕەنگە زیاتر خزمەت بە دۆزی نەتەوەیی ونیشتیمانی بکات لە دەیان سیمیناری داخراو کە کەس ئامادەی نابێت جگە لە ڕێکخەرانی. بەڵام… پارەکانمان بۆ کوێ دەچن؟
سەرەڕای ئەم نموونە شەرەفمەندانە، بەڵام ئەرکی سەر شانمانە ڕەخنەش بگرین.
بەشێک لە فێستیڤاڵە گەورەکانی کورد لە دیاسپۆڕا بوونەتە پڕۆژەیەک کە سەدان هەزار یۆرۆ لە بودجەی میللەت و حکومەتی هەرێم لە کۆمەڵە و ڕێکخراوەکان سەرف دەکەن، دواتریش دوای چەند کاتژمێرێک کۆتاییان پێدێت، بێ ئەوەی هیچ کاریگەرییەکی ڕاستەقینەی سیاسی، فەرهەنگی یان ڕاگەیاندنی بەجێبهێڵن.
دوای کۆتایی هاتنی ئاهەنگەکە…
پۆستەرەکان کۆدەکرێنەوە.
چراکان دەکوژێنرێنەوە.
قسەکان لەبێر دەکرێن.
هیچ نامێنێتەوە جگە لە چەند وێنەیەکی یادگاری لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.
لێرەدا پرسیارە ئازاربەخشەکە سەر هەڵدەدات:
چەند ڕۆژنامەی ئەوروپی پشتیان بەو فێستیڤاڵانە بەستووە و نووسیویانە؟
چەند کەناڵی تەلەڤزیۆنی ناوخۆیی گواستوویانەتەوە؟
چەند هاووڵاتییەکی ئەوروپی لە ڕێگەی ئەوانەوە ئاشنای دۆزی کورد بوون؟
چەند پڕۆژەی فەرهەنگیی بەردەوام لەو هەموو بودجانە هاتنە دەرەوە؟
ئەگەر وەڵامەکە: کەم تا کورت هیچ بوو، ئەوا دەبێت دان بەوەدا بنێین کە ئێمە سەرمایەگوزاری دروستمان بە سامانی گشتیدا نەکردووە.
سەرکەوتن بە ژمارەی ئامادەبووان و بەرزکردنەوەی ئاڵاکان ناپێورێت، بەڵکو بە قەبارەی ئەو کاریگەرییە ناپێورێت کە دوای کۆتایی هاتنی بۆنەکە دەمێنێتەوە.
هونەرمەندی نەتەوەیی ونیشتیمانی بازرگانی بۆنەکان نییە.
یەکێکی تر لەو دیاردانەی شایەنی پێداچوونەوەیە، ئەوەیە کە بەشێک لە هونەرمەندانی کورد بۆنە نەتەوەییەکانیان کردووەتە وەرزێکی بازرگانی.
لە کاتی نزیکبوونەوەی نەورۆز، یان سەری ساڵ، یان بۆنە نەتەوەییەکان، نرخەکان بە شێوەیەکی زێدەڕۆیانە بەرز دەبنەوە، وەک ئەوەی دۆزی نەتەوەیی ونیشتیمانی بووبێتە بازاڕێک بۆ زێدەدەستکەوت.
هیچ کەسێک دژی ئەوە نییە هونەرمەند بڕە پارەیەکی دادپەروەرانە وەربگرێت، چونکە هونەر پیشەیەکی شەرەفمەندانەیە.
بەڵام جیاوازییەکی گەورە هەیە لە نێوان حەق دەستی دادپەروەرانە و قۆستنەوەی بۆنە نەتەوەییەکان بۆ بەدەستهێنانی قازانجی زێدەڕۆیانە لەسەر حیسابی ئەو کۆمەڵە و ڕێکخراوانەی کە زۆربەی کات بە بودجەیەکی دیاریکراوەوە کار دەکەن.
ئەو هونەرمەندەی بڕوای بە دۆزەکەی هەیە، تەنها بە دەنگە خۆشەکەی ناپێورێت، بەڵکو بە ڕادەی ئامادەیی بۆ بەخشینیش دەپێورێت.
ئەگەر گیانی خۆبەخشی، بەشداری و قوربانیدانی لە خزمەتکردنی گەلەکەی لە کاتی پێویستدا نەبێت، ئەوا باشترە گۆڕەپانەکە بۆ کەسانێک چۆڵ بکات کە هونەر وەک پەیام دەبینن پێش ئەوەی بازرگانی بێت.
نەتەوە گەورەکان فەرهەنگی خۆیان بەو کەسانە بونیات ناوە کە بەرپرسیارێتییان هەڵگرتووە، نەەک بەوانەی تەماشای هر بۆنەیەک دەکەن وەک پسوولەیەکی نوێی پارەدان.
لە دیاسپۆڕا پێویستیمان بە چییە؟
ئەمڕۆ ڕێکخراو و کۆمەڵە کوردییەکان داوایان لێدەکرێت کە ئەولەوییەتەکانیان ڕێکبخەنەوە.
لەبری بەهەدەردانی بودجەکان لەسەر ئاهەنگ گەلێک کە لە یەک شەودا کۆتاییان پێدێت، دەکرێت پڕۆژەیەک بونیات بنرێت کە بۆ دەیان ساڵ بمێنێتەوە، وەک:
* دامەزراندنی ئۆرکێسترای پرۆفێشیناڵی کوردی لە ئەوروپا.
* پشتیوانیکردنی مۆسیقاژەنە گەنجەکان.
* بەرهەمهێنانی کاری مۆسیقی لەسەر ئاستی جیهانی.
* دامەزراندنی پەیمانگا بۆ ووتنەوە و فێرکاری مۆسیقای کوردی.
* وەرگێڕانی گۆرانییەکان بۆ زمانەکانی جیهان.
* ڕێکخستنی کۆنسێرتی هاوبەش لەگەڵ مۆسیقاژەنە ئەوروپییەکان.
* بەرهەمهێنانی فیلمی بەڵگەنامەیی و سینەمایی دەربارەی مێژووی کوردستان.
* دروستکردنی سندوقی پشتیوانی بۆ هونەرمەندە داهێنەرەکان کە بە شێوازێکی شارستانی نوێنەرایەتی دۆزەکە دەکەن.
ئەمەیە سەرمایەگوزاری ڕاستەقینە لە هێزی نەرمدا.
بۆ نووسەران و هونەرمەندانی کورد لە ئەوروپا
ئێوە ئەمڕۆ تەنها نوێنەرایەتی خۆتان ناکەن.
ئێوە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک بە تەواوی دەکەن.
هەر چاوپێکەوتنێکی ڕۆژنامەوانی.
هەر چاوپێکەوتنێکی ڕادیۆیی.
هەر دەرکەوتنێکی تەلەڤزیۆنی.
هەر پێشانگایەک.
هەر کۆنسێرتێکی مۆسیقا.
پەنجەرەیەکە کە جیهان لە ڕێگەیەوە کورد دەبینێت.
کەواتە هەوڵبدەن وێنەکە جوان، بەرز و پێشکەوتوو بێت.
لێگەڕێن هاووڵاتی ئەوروپی کاتێک لە ئاهەنگەکەتان دەچێتە دەرەوە بڵێت:
(ئەمە گەلێکە شایەنی ڕێزگرتنە.)
نەک بڕوات و هیچی لەبیر نەبێت جگە لە بڵندگۆکان و چەندین کاتژمێر هەڵپەڕکێ.
ئاهەنگێ بۆ بینینی نموونەیەکی سەرکەوتوو
بۆ ئەوەی بڕیاردان لەسەر بنەمای بینین بێت نەک تەنها پێداهەڵدان.
، داوا لە هەمووان دەکەم تەماشای ئەم کۆنسێرتە مۆسیقییە جوانەی هونەرمەندی کورد هومایۆن و تیپەکەی بکه ن، کە بە نموونەیەکی سەرکەوتووی هونەری بەرز و ڕەسەنی دەبینم کە لە نێوان ناسنامەی کوردی و کرانەوە بەڕووی فەرهەنگی جیهانیدا کۆدەبێتەوە.
لینکی کۆنسێرتەکە لە یووتیوب:
https://youtu.be/C_SMBzgtnJE?is=HMmBxDs1j985XkoD
لەکۆتاییدا دوو وتەی جوان لەنووسینی ئەم وتارەمدا وەبیرم هاتەوە هی دوو نووسەری گەورەی جوو کە دەڵێن:
(پێچەوانەی فەرهەنگ نەزانین نییە، بەڵکو بێباکی و گوێپێندانییە.)
ئیلی ڤیزڵ
(ئەو نەتەوەیەی پارێزگاری لە فەرهەنگی خۆی دەکات، دەتوانێت داهاتووی خۆی بگەڕێنێتەوە کاتەکە هەرچەندە دوورودرێژ بێت.)
ئەحاد هاعام
بەڵێ، گەلە بچووکەکان هەمیشە خاوەنی سوپای گەورە نین، بەڵام دەتوانن خاوەنی مۆسیقایەکی مەزن، ئەدەبێکی مەزن و هونەرێکی مەزن بن، ئەمەش ئەو هێزەیە کە هیچ سنوورێک ناتوانێت ڕێگری لە گەیشتنی بکات بۆ جیهان.
با هەر هونەرمەندێکی کورد بکەینە باڵیۆزێک بۆ کوردستان، و هەر شانۆیەک بکەینە پەنجەرەیەک بەڕووی شارستانیەتماندا، و هەر گۆرانییەک بکەینە پەیامی ئاشتی، کەرامەت و ناسنامە.
ئەو هونەرەی خزمەت بە نیشتمان دەکات لە یادەوەری گەلاندا دەمێنێتەوە، بەڵام ئاهەنگێک کە پارەکان خەرج دەکات و بە کوژانەوەی چراکان کۆتایی پێدێت، هیچ شتێک لە دوای خۆی بەجێناهێڵێت جگە لە دەنگدانەوەیەکی بەتاڵ.
* سەرۆکی تۆڕی هاوپەیمانی ئیسرائیل -کوردستان
