دیدگای بەراوردکاری

هونەرمەندی کوردو ئەوروپی🌱
نوورەدین جاف
نووسەر و ھونەرمەند، کەرکووک

دیدگای بەراوردکاری لە نێوان هونەرمەندی کوردی و هونەرمەندی ئەوروپی ناتوانرێت تەنها وەک جیاوازی شێواز یان فۆرم ببینرێت، بەڵکوو پەیوەندیدارە بە “چەمکی ژیان، مێژوو و ناسنامە”ی هەردوو لایەن.
هونەرمەندی ئەوروپی، بە تایبەتی لە دوای سەردەمی مۆدێرن، زۆرجار لە بنەمای پرسیارە فەلسەفی و زانستییەکان دەجوڵێتەوە.
لەوەدا:
* شێوازەکان دەشکێنرێن و نوێ دەکرێنەوە
* بیرۆکە (idea) گرنگترە لە وێنەی ڕاستەوخۆ
* هونەر وەک لابۆراتواری تاقیکردنەوەی بیرکردنەوە دەبینرێت
هونەرمەندی کوردی، لە بەرامبەردا، زۆرجار لە ناو هەست و مێژووی کۆمەڵگەوە دەجوڵێتەوە.
لەوەدا:
* یاد و بیرەوەری وەک سەرچاوەی سەرەکیی هونەرە
* زمانی نیشانە و سیمبول گرنگی زۆری هەیە
* هونەر بە شێوەیەک نزیکە لە شیعر و گێڕانەوەی ژیان
بەڵام ئەم بەراوردەیە ڕووت نییە و نەبێت وەک دوو دنیای جیاواز تەواو ببینرێت. چونکە لە سەردەمی ئێستادا:
* هونەرمەندی کوردی سوود لە شێوازە ئەوروپییەکان وەردەگرێت (ترکیب، کانسەپت، ئینستلیشنی هونەری)
* هونەرمەندی ئەوروپی لە ئاستێکی نوێدا دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆح و سیمبول و مێژووی کۆن
لە ئەنجامدا، پەیوەندی نێوانیان دەبێتە:
* یەک بوون لە جیاوازی
* گۆڕینی سنوورەکان
* دروستکردنی زمانێکی هاوبەش
ئەم زمانە هاوبەشە ئەوەیە کە هونەر لە ئێستادا دەیخاتەڕوو:
هونەر نە تەنها وێنەی ڕاستییە، نە تەنها بیرۆکەیەک—بەڵکوو ئەزموونی ژیانە.
لە کۆتایی ئەم دیدگای بەراوردکارییەدا، دەتوانین بڵێین جیاوازی نێوان هونەرمەندی کوردی و ئەوروپی جیاوازی “دژبەدژ” نییە، بەڵکوو جیاوازی “پێکهاتەیی و یەکترتەواوکەرە”.
هونەرمەندی ئەوروپی زۆرجار لە پرسیار دەست پێدەکات:
چۆن دەتوانم دونیا بە شێوەیەکی نوێ دابڕێژمەوە؟
بۆیە هونەر دەبێت بە شوێنێکی تاقیکردنەوە، شکاندنی یاسا و دروستکردنی زمانی نوێ.
هونەرمەندی کوردی زۆرجار لە هەست و بیرەوەری دەست پێدەکات:
چۆن دەتوانم مانای ژیان، مێژوو و ناسنامە پارێزم و بیانگەیەنم؟
بۆیە هونەر دەبێت بە شوێنێکی گێڕانەوە، نیشانە و بارکردنی هەست.
بەڵام لە سەردەمی ئێستادا، ئەم دوو ڕێبازە تێکچوون و تێکەڵبوون:
* هونەرمەندی کوردی زیاتر بە فۆرمی نوێ و کانسەپتی ئەوروپی کار دەکات
* هونەرمەندی ئەوروپی زیاتر دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆح، سیمبول و ناسنامەی کۆن
لە ئەنجامدا، هونەر دەگۆڕێت بۆ زمانی هاوبەش:
زمانێک کە تیایدا:
* فۆرم و بیرۆکە یەک دەبن
* هەست و بیرکردنەوە تێکەڵ دەبن
* وێنە و مانا یەک دەگرن
ئەمە ئەو قۆناغەیە کە هونەر لە “بەراورد” دەچێت بۆ “یەکگرتن”، و لە “جیاوازی” دەچێت بۆ “دروستکردنی ناسنامەی نوێی هاوبەش”.
هونەرمەندی کوردی و ئەوروپی دوو ڕێگای جیاوازن، بەڵام هەردووکیشیان بە یەک شوێن دەگەن—شوێنی دروستکردنی مانای نوێی مرۆڤ لە هونەردا.
لە کۆتاییی ئەم بابەتەدا دەتوانین بە ڕوونی بڵێین کە بەراوردی نێوان هونەرمەندی کوردی و ئەوروپی ناتوانرێت تەنها وەک دوو ڕێگای جیاواز ببینرێت، بەڵکوو وەک دوو ئەزموونی مرۆیی دەردەکەون کە لە خاڵی کۆتاییدا یەکتر دەبیننەوە.
هونەرمەندی کوردی لە ژێر کاریگەری مێژوو، زەمان و یادەوەرییە کۆمەڵایەتییەکانەوە دەجوڵێتەوە. هونەری ئەو زۆرجار بارکردنی هەست، نیشانە و سیمبولە؛ هونەر وەک ڕێگایەک بۆ پاراستنی ناسنامە و گێڕانەوەی ژیان دەبینرێت.
لە بەرامبەردا، هونەرمەندی ئەوروپی لە سەدە نوێکاندا زیاتر لە پرسیار و تاقیکردنەوەی فۆرم و بیرۆکە دەست پێدەکات. هونەر بۆ ئەو شوێنێکی فکراوییە کە تیایدا یاسا دەشکێنرێت، شێواز نوێ دەبێتەوە و، مانا لە ڕێگای بیرکردنەوە دروست دەبێت.
بەڵام ئەم دوو ڕەهەندە لە ئێستادا تێکچوون و تێکەڵبوون:
هونەرمەندی کوردی سوود لە زمانی نوێ و فۆرمی ئەوروپی وەردەگرێت، بەڵام ڕۆحی خۆی و یادەوەرییەکانی پارێزراو دەهێڵێت.
هونەرمەندی ئەوروپییش لە ئاستێکی نوێدا دەگەڕێتەوە بۆ سیمبول، ناسنامە و قووڵی هەست.
لە ئەنجامدا، هونەر دەبێت بە زمانی هاوبەش کە سنوورەکان تێدەپەڕێنێت. لەم زمانەدا:
فۆرم و مانا یەک دەبن،
هەست و بیرکردنەوە تێکەڵ دەبن،
و هونەر دەگۆڕێت بۆ ئەزموونی ژیان، نە تەنها وێنەی ژیان.
بۆیە دەتوانین کۆتایی بەو ڕستەیە بێنین:
هونەرمەندی کوردی و ئەوروپی دوو ڕێگای جیاوازن، بەڵام هەردووکیشیان لە یەک خاڵدا یەکدەگرن—خاڵی هەوڵدان بۆ تێگەیشتنی مرۆڤ و دروستکردنی مانای نوێی ژیان لە هونەردا.

(دیدگای هونەرمەندی کورد )
زۆرجار لە نێوان دوو ڕەهەنددا دەجوڵێت: ڕەهەندی “ناسنامە و یادەوەری” و ڕەهەندی “نوێبوون و تاقیکردنەوە”.
لە ڕووی یەکەمەوە، هونەرمەندی کورد بارگرانی مێژوویەکی قورس و پڕ لە گۆڕانکاری هەڵدەگرێت. لەبەر ئەمە:
* هونەر وەک شوێنی پاراستنی ناسنامە دەبینرێت
* سیمبول و نیشانەکان گرنگی تایبەتییان هەیە (خاک، مێژوو، ژیان کۆچ و دەربەدەری)
* شیعر و هونەر زۆرجار تێکەڵ دەبن
لە ڕووی دووەمەوە، هونەرمەندی کوردی هاوچەرخ پێویستی بە گەڕان بە ناو زمانی نوێی هونەردا هەیە:
* بەکارهێنانی فۆرمی مۆدێرن و هاوچەرخ (تجرید، ئینستلیشن، پرفۆرمانس)
* پرسیار لە بارەی مرۆڤ، ژیان و بوون
* تێکەڵکردنی ڕۆحی کۆن و شێوازی نوێ
بە واتایەکی تر، هونەرمەندی کورد نە تەنها وێنەگرە، بەڵکوو گێڕەوەیەکی ناسنامە و دروستکەری مانای نوێیە لە کاتێکی پڕ لە گۆڕان.
لە ئەنجامدا دەتوانین بڵێین:
دیدگای هونەرمەندی کورد بریتییە لە هەوڵدان بۆ پاراستنی ڕیشەکان، لەگەڵ کردنەوەی دەرگایەک بۆ دونیای نوێ.