د. کامەران خۆشــــناو
نووسەر، ھەولێر
……………….
لە قووڵایی مێژووەوە، شیعر چرای ڕۆحی مرۆڤایەتی و ئاوێنەی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و فیکرییەکان بووە. لە کۆڕی میران و بازاڕی شارەکانەوە تا دەگاتە کتێبخانە و قاوەخانە ئەدەبییەکان، شیعر هەمیشە شوێنی خۆی هەبووە. بەڵام ئەمڕۆ، لە سەردەمێکدا کە بە “سەردەمی لایک و کۆمێنت” ناسراوە، شیعر ڕووبەڕووی دۆخێکی نوێ و فرە ڕەهەند بووەتەوە. سەکۆکانی سۆشیال میدیا بوونەتە گۆڕەپانێکی فراوان بۆ نمایشکردنی شیعر، بەڵام ئایا ئەم گۆڕەپانە نوێیە خزمەتی شیعری کردووە یان شکۆی لێ زەوت کردووە؟
∎شیعر لەنێوان خێرایی و قووڵییدا:
یەکێک لە دیارترین تایبەتمەندییەکانی سۆشیال میدیا، خێراییە. هەموو شتێک بە خێراییەکی سەرسوڕهێنەر بڵاو دەبێتەوە و بە هەمان خێراییش لەبیر دەکرێت. شیعر لەم نێوەندەدا تووشی دابەشبوونێک بووە: لەلایەک، شیعرە کورت و پوختەکان، “هایکۆئاسا”کان، یان ئەو دێڕانەی کە دەتوانرێت لەسەر وێنەیەک دابنرێن، زۆرترین دەرفەتی بڵاوبوونەوە و “ڤایرۆڵ” بوونیان هەیە. ئەم جۆرە شیعرە زۆرجار پشت بە ورووژاندنی هەستێکی کاتی و سادە دەبەستێت، وەک خۆشەویستییەکی خێرا یان خەمێکی ڕاگوزەر.
لەلایەکی ترەوە، شیعرە درێژ و قووڵەکان، ئەوانەی پێویستیان بە تێڕامان و سەرنجی ورد هەیە، لەم بازاڕە خێرایەدا کڕیاریان کەمترە. خوێنەری سۆشیال میدیا زۆرجار پشووی کورته و حەوسەڵەی خوێندنەوەی دەقێکی درێژی نییە. ئەمەیش وایکردووە، کە شاعیران بکەونە ژێر فشاری بەرهەمهێنانی شیعری “خۆشفرۆش” و “لایک کۆکەرەوە”، کە زۆرینەی لەسەر حیسابی قووڵی و هونەرییەتی شیعرەکە بێت.
∎دیموکراسیەتی شیعر یان بنەڕەت و مەرجی ئەدەبی بوون:
سۆشیال میدیا دەرگایەکی فراوانی بۆ هەموو کەسێک کردووەتەوە تا دەنگی خۆی بگەیەنێت. شاعیرە گەنج و نەناسراوەکان، کە پێشتر پێویستیان بە دەرگای دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە بوو، ئێستا دەتوانن بە ئاسانی بەرهەمەکانیان لە پەیج و ئەکاونتی خۆیاندا بڵاو بکەنەوە. ئەمە جۆرێک لە “دیموکراسیەتی ئەدەبی” دروستکردووە، کە تیایدا هیچ سانسۆر و دەروازەیەک نییە، بەڵام ئەم دۆخە ڕوویەکی دیکەیشی هەیە. نەبوونی هیچ فلتەر و پێوەرێکی ئەدەبی وایکردووە؛ کە “هەرچی نووسرا شیعرە”. جیاوازی نێوان شیعری بەهێز و نووسینی ئاسایی، لەنێوان دەقی داهێنەرانە و ڕستەی سادەدا، زۆرجار نامێنێت. “لایک و کۆمێنت” بوونەتە پێوەری سەرکەوتن، نەک ڕەخنەی ئەدەبی و بنەما هونەرییەکان. شاعیرێک کە هەزاران لایکی هەیە، لەوانەیە لە ڕووی ئەدەبییەوە بەرهەمەکەی لاواز بێت، بەڵام شاعیرێکی جددی و خاوەن ئەزموون، بەهۆی کەمتر ناسراوی لە جیهانی دیجیتاڵدا، کارەکانی وەک پێویست نەبینرێن.
∎کاریگەری لەسەر زمانی شیعر:
سۆشیال میدیا کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر زمانی کوردیی داناوە. بەکارهێنانی پیت و وشەی ناتەواو، تێکەڵکردنی زمانەکان، و کورتکردنەوەی وشەکان بۆ خێرا نووسین، بووەتە دیاردەیەکی باو، ئەمە کاریگەری لەسەر زمانی شیعریش داناوە. هەندێکجار شاعیران بۆ ئەوەی لەگەڵ “ترێند” و زمانی باوی سۆشیال میدیا بگونجێن، پەنا بۆ زمانێکی سادە و بازاڕی دەبەن و لە جوانی و وردەکارییەکانی زمانی ئەدەبی دوور دەکەونەوە.
لە هەمان کاتدا، ئەم فەزایە بووەتە هۆی دروستبوونی شێواز و دەربڕینی نوێ. وشە و دەستەواژەی نوێ لەم جیهانە دیجیتاڵییەوە دێنە ناو ئەدەبەوە و ڕەنگە ببنە سەرچاوەیەکی نوێ بۆ وێنەی شیعریی.
لێرەدا شیعر لەبەردەم هەڵبژاردندایە و سەردەمی لایک و کۆمێنت شمشێرێکی دوو دەمە بۆ شیعر. لەلایەک، خێرایی و ئاسانیی بڵاوکردنەوەی پێ بەخشیوە و سنوورەکانی شکاندووە. لەلایەکی ترەوە، مەترسیی سەر (ڕووکەشی بوون) و لاوازکردنی بەها هونەرییەکانی لەگەڵ خۆیدا هێناوە.
وەلێ لەگەڵ ئەم هەموو گێژاوەیش، “شیعری ڕەسەن” و بەهێز هەمیشە ڕێگای خۆی دەدۆزێتەوە، تەنانەت لە ناو ئەم شەپۆلە گەورەیەی زانیاری و دەقیشدا. ئەرکی شاعیری جددییە، کە نەکەوێتە داوی ژمارەی لایکەکان و (سێگۆشەی) “خوێنەر-لایک-کۆمێنت”ـەوە، بەڵکوو بەردەوام بێت لەسەر قووڵکردنەوەی ئەزموونی خۆی و پاراستنی شکۆی وشە. لە کۆتاییدا، کات و مێژووی ئەدەب دادوەرێکی دادپەروەرترە وەک لە ئەلگۆریتمەکانی سۆشیال میدیا؛ ئەوەی دەمێنێتەوە، دەقە قووڵ و کاریگەرەکانن، نەک پۆستە پڕ لایک و کۆمێنتە کاتییەکان.
