شێخ سدیق و تابلۆ رەنگینەکان

ستار ئەحمەد
نووسەر، کەرکووک

………………………

هەربەیانیەک چیرۆکێک

لە شەقامی ماڵە کۆنەکەمان
هەموو بەیانییەک چیرۆکێک هەیە
چیرۆکی خەڵکانێک کە لە ژێر باری ژیان
هەنگاو دەنێن بەرەو ڕۆژێکی نوێ
کرێکارە بیناسازەکان لە سەرەتای ڕۆژ
بە جانتای نانی بەیانی و ئامێری کارەوە
دەڕۆن بۆ شوێنی کارەکەیان
دڵۆپە ئارەقەکانیان دەبنە خشتی بیناکان
لە نانەواخانەکەی سەری کۆڵان
بۆنی نانی گەرم بڵاو دەبێتەوە
پیرەمێردێک بە گۆچانەکەیەوە
دێت بۆ کڕینی نانی بەیانی نەوەکانی
قوتابخانەکەی ئەوبەر
پڕە لە دەنگی منداڵان
هەندێکیان بە جانتای قورسەوە
هەندێکیان بە سکی برسییەوە
لە ژووری پۆلەکاندا
مامۆستایەک بە مووچەیەکی کەم
خەونی گەورە دەچێنێت
لە مێشکی نەوەی داهاتوو
دایکێک لە پەنجەرەی ماڵەکەیەوە
جلی منداڵەکانی هەڵدەواسێت
لەگەڵ هەر پارچە جلێک
خەمێک دەشواتەوە
لە دوکانە بچووکەکەی حاجی ڕەحمان
پیرەمێردەکان کۆ دەبنەوە
باسی گرانی و بێکاری دەکەن
یادی ڕۆژانی ڕابردوو دەکەنەوە
لە نەخۆشخانەی گشتی
ژوورەکان پڕن لە ئازار
پەرستارێک بە ماندووێتییەوە
دڵنەوایی نەخۆشەکان دەکات
لە بازاڕی شار
دەستفرۆشەکان هاوار دەکەن
کاڵاکانیان پیشان دەدەن
بۆ پەیداکردنی پارووە نانێک
گەنجێک لە قاوەخانەیەک
ڕۆژنامە دەخوێنێتەوە
خەونی کارێک دەبینێت
لە وڵاتێکی دوور
لە پارکی شار
پیرەژنێک نانی کۆتر ەکان دەدات
لەگەڵ هەر پارچە نانێک
بیرەوەرییەک دەگێڕێتەوە
شەو کە دادێت
چراکان یەک یەک دەکوژێنەوە
لە هەر پەنجەرەیەکەوە
چیرۆکێکی جیاواز دەبینرێت
خێزانێک لە دەوری خوانێکی سادە
نانی ئێوارە دەخۆن
منداڵەکان باسی قوتابخانە دەکەن
دایک و باوک گوێ دەگرن
لە ژوورێکی بچووکدا
قوتابییەک بە چرایەکی کزەوە
وانەکانی دەخوێنێتەوە
خەون بە زانکۆ وە دەبینێت
لە سەربانێک
پیاوێک سەیری ئەستێرەکان دەکات
بیر لە قەرزەکانی دەکاتەوە
داهاتوو وەک تارماییەک دەبینێت
ژیان لە نیشتمانی من
بە خۆشی و ناخۆشییەوە
هەر ڕۆژە و چیرۆکێک
هەر شەوە و خەونێک
مرۆڤەکان بەردەوام دەبن
لە ڕێگای ژیان
هەندێک بە زەردەخەنەوە
هەندێک بە فرمێسکەوە
بەڵام هەموویان
لە هەوڵی ژیانێکی باشتردان
لە خەونی سبەینێیەکی ڕووناکتر
بۆ خۆیان و منداڵەکانیان

___________________

بە دڵنیاییەوە، ئەم شیعرەی “شێخ سدیق” دەربارەی “هەموو بەیانییەک چیرۆکێک” شیعرێکی کاریگەر و پڕ لە وێنەی زیندووە.
​
هەربەیانیەک چیرۆکێک” ناونیشانێکی سەرنجڕاکێش و کورت و پوختە. ڕاستەوخۆ باس لەو گێڕانەوە ڕۆژانەیە دەکات کە لە ژیانی ئاسایی خەڵکدا هەیە.
​: ناوەڕۆکی سەرەکی شیعرەکە بریتییە لە وێناکردنی تابلۆی ژیانی ڕۆژانەی کۆمەڵگا، بە تایبەت لایەنە سادە و ماندووەکەی ژیان. شیعرەکە وەک کامێرایەک دەسووڕێتەوە و وردەکارییەکانی ڕەنج، ئازار، هیوا، و خەونی مرۆڤە سادەکان تۆمار دەکات.
​
​شیعرەکە زۆر دەوڵەمەندە بە وێنەی هەستپێکراو (حسی). شاعیر شوێن و کەسایەتی جیاواز دەخاتە بەر چاو:
​بیناسازەکان و ئارەق: “دڵۆپە ئارەقەکانیان دەبنە خشتی بیناکان” – وێنەیەکی قووڵ کە ڕەنج و بنیاتنان بەیەکەوە گرێ دەدات.
​بۆنی نانی گەرم بڵاو دەبێتەوە” – وێنەیەکی بیستراو و بۆنکراو کە هەستی ئارامی و پێداویستی ژیان دەگەیەنێت.
​مامۆستا و خەون: “خەونی گەورە دەچێنێت لە مێشکی نەوەی داهاتوو” – وێنەیەکی جوان بۆ کاری پیرۆزی مامۆستا سەرەڕای کەم مووچەیی.
​دایک و خەم: “لەگەڵ هەر پارچە جلێک خەمێک دەشواتەوە” – وێنەیەکی کاریگەر کە ماندووبوون و دڵەڕاوکێی دایکایەتی دەردەخات.
​
​زمانی سادە و ڕەوان: شاعیر بە زمانێکی سادە، ڕاستەوخۆ و دوور لە ئاڵۆزی، نزیک بووەتەوە لە خوێنەر. ئەم شێوازە یارمەتیدەرە بۆ ئەوەی پەیامی شیعرەکە بە ئاسانی بگاتە دڵ.
​: شاعیر وەک کامێرایەک چەندین گۆشەی ژیانی گشتی تۆمار کردووە (شەقام، نانەواخانە، قوتابخانە، نەخۆشخانە، بازاڕ، قاوەخانە، پارک) و دواتر چووەتە ناو ماڵەکان (خوان، ژووری قوتابی، سەربان). ئەمە تەکنیکێکی سەرکەوتووە بۆ پێدانی گشتگیری بە ناوەڕۆکی شیعرەکە.
​ لێکدانەوەی ژیان بە تێکەڵەیەک لە خۆشی و ناخۆشی، خەون و واقیع: “هەر ڕۆژە و چیرۆکێک، هەر شەوە و خەونێک”.
​
​شیعرەکە تیشک دەخاتە سەر کێشە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان:
​ڕەنجی کرێکاران و دەستفرۆشان.
​گرانی و بێکاری (لەسەر زمانی پیرەمێردەکانی دوکانەکە).
​مووچەی کەم (مامۆستا).
​برسێتی منداڵان (“سکی برسیی”).
​قەرز و نادڵنیایی داهاتوو (پیاوەکەی سەر سەربان).
​خەونی کۆچ (“خەونی کارێک دەبینێت لە وڵاتێکی دوور”).
​دوا پەیام:
​شیعرەکە بە گەڕانەوە بۆ ماڵ و ژیانی تایبەتی کۆتایی دێت و دواتر کۆتایی بە پەیامێکی گشتگیری دێنێت: مرۆڤەکان سەرەڕای هەموو ناخۆشییەکان، “لە هەوڵی ژیانێکی باشتردان” و “لە خەونی سبەینێیەکی ڕووناکتردان”. ئەمە هیوا و خۆڕاگری دەدات بە شیعرەکە.
​
​شیعرەکە سەرکەوتووە لە وێناکردنی ژیانی ڕۆژانەی سادەی خەڵکی نیشتمانەکە. شیعرێکی ڕیالیستی و مرۆییە کە هەست و سۆز دەجووڵێنێت. شێخ سدیق توانیویەتی بە وێنەی ورد و زمانێکی لێهاتوو، چیرۆکی هەزاران کەس لە چەند دێڕێکدا کۆبکاتەوە. ئەم شیعرە لە ژانری شیعری کۆمەڵایەتی و ژیانەوەدایە و بە باشترین شێوە ئەو ڕۆڵەی خۆی بینیوە.