ستار ئەحمەد
………….
ـ ئاڵۆزی ـ
ئاگرێك پێدهكهی
گهردنهی كێوێكی تهنكه
لایهكی دۆزهخی باربۆسه
ئهویتر بهههشتی دانتییه
چراكهت ههڵگره و ههردووكیان جێهێڵه
نه دۆزهخ ڕهشۆڵهی سهرمابووی دهروونت
گڕ دهدا و لهرزینت قاو دهدا
نه بهههشت
بارانی كۆڤانی ناو سینهت كپ دهكا و
تێنوێتی ههناوی كێڵراوت ئاو دهدا
كهریم دهشتی
ئهم شیعره ـ شیعرێكی كورت، پڕ له واتا، و پڕ له ههستێكی قووڵ و تهماوییه.
وهك تابلۆیهكی ڕهنگاوڕهنگی ههست و بیركردنهوه دێته بهرچاو، كه مامهڵه لهگهڵ دۆخی نێوان و پهراوێزی بوون دهكات. شاعیر به شێوازێكی پڕ له وێنهی ڕوون، دۆخێكی دژوار و پڕ له بێئومێدیی مرۆڤ دهخاته ڕوو.
1. وێنهی شیعریی و ناوهڕۆك :
شیعرهكه به وێنهیهكی سهرسووڕهێنهر دهست پێدهكات: “گهردنهی كێوێكی تهنكه” كه لایهكی “دۆزهخی باربۆسه” (ئاماژهیهك بۆ نهوهیهكی كۆن و مهزنی دۆزهخ) و ئهویتر “بهههشتی دانتییه” (ئاماژهیهك بۆ بهههشتی ئهدهبیاتی باڵا). ئهم وێنهیه به باشترین شێوه دۆخی ئاڵۆزیی و ههڵبژاردنی قورس نیشان دهدات، واته مرۆڤ له نێوان دوو سهری دژبهری ژیان یان فهلسهفهی جیهاندایه، كه ههردووكیان مهترسیدار یان بێسوودن.
داواكاری بۆ تێكشكاندنی سنوور: داواكردنی “چراكهت ههڵگره و ههردووكیان جێهێڵه” واتای ههڵاتن لهم دژایهتییه مهزنانهیه. شاعیر بانگهواز دهكات بۆ تێپهڕاندنی سنوورهكانی چاك و خراپ، یان ڕهتكردنهوهی ههردوو سیستهمی باوهڕی دۆزهخ و بهههشت. چراكه سیمبولی زانین، ڕووناكبیری، یان ویژدانی سهربهخۆیه.
2. بێئومێدی و ڕهتكردنهوه :
له بڕگهی دووهمدا، شاعیر هۆكاری جێهێشتنی ههردوو شوێنهكه ڕوون دهكاتهوه، كه دۆخێكی بێئومێدیی قووڵ دهخاته ڕوو:
ڕهتكردنهوهی دۆزهخ:
نه دۆزهخ ڕهشۆڵهی سهرمابووی دهروونت گڕ دهدا و لهرزینت قاو دهدا.” واته دۆزهخی دهرهكی ناتوانێت ساردی و تهنیایی ناوهوهی مرۆڤ بگۆڕێت بۆ گهرمی. ئازاری دهرهوه له ئاست ئازاری ناوهوهدا هیچ نییه.
ڕهتكردنهوهی بهههشت:
نه بهههشت بارانی كۆڤانی ناو سینهت كپ دهكا و تێنوێتی ههناوی كێڵراوت ئاو دهدا.
واته بهههشت، سهرهڕای گشتییهتیی پڕیی، ناتوانێت ئازار و كزیی (كۆڤان) یان تینوێتی فهلسهفی و ڕۆحی مرۆڤ بتوێنێتهوه. ئهمه ڕهتكردنهوهیهكی تهواوهتییه بۆ چارهسهره دهرهكییهكان.
3. شێوازی نووسین :
كورت و چڕ: شیعرهكه زۆر كورته، بهڵام ههموو وشهیهك باری گهورهی واتایی ههڵگرتووه، ئهمهش تایبهتمهندیی شیعری نوێیه.
زمانی باڵا و ڕوانگهی فهلسهفی: بهكارهێنانی ناوی (باربۆسا و دانتی) ڕهههندێكی فهلسهفی و جیهانی دهداته شیعرهكه.
كاریگهریی و وێنا: دهستهواژهكانی وهك “گهردنهی كێوێكی تهنكه” و “ههناوی كێڵراوت” زۆر بههێز و كاریگهرن، ڕاستهوخۆ دۆخی ناخی مرۆڤ دهخهنه بهر دیدهی خوێنهر.
پوختهی ههڵسهنگاندن
شیعری “ئاڵۆزیی” شیعری گومان و پهراوێزنشینییه. باس لهوه دهكات كه چارهسهری كێشه قووڵهكانی مرۆڤ نه له ئایدیای سزا و نه له ئایدیای ڕزگاربوونی كۆندا دایه، بهڵكو مرۆڤ پێویسته به چرای هۆشیاری خۆی (چراكهت ههڵگره) له نێوان ههردووكیان ههڵبێ و ڕێگایهكی سێیهم، ڕێگای سهربهخۆیی ناوهوه بدۆزێتهوه. شیعرهكه سهركهوتووه له گهیاندنی دۆخێكی قووڵی ساردیی ڕۆحی و تینوێتیی ناوهوه، كه دهكرێ ههستێكی گشتیی مرۆڤی سهردهم بێت.
