سەردار ڕەزای شاعیرو ژانی دووری

ستار ئەحمەد
نووسەر، کەرکووک

………………

ئێوارانە ( ١ )

ئەم ئێوارەيەم شێدارە
هەورێ بەری ئاسمانی شين و ڕوونی لێ تەنيوم
بە سەر دەفری هەناسەوە، رێ دەکەم
لە سۆراغی نيگاکانت
ترس ئاودامانی گرتووم، ترسێ لە ترسی تۆ ناچێ
فێرت کردم کە بترسم
لە خۆم لە ڕێ، لە ڕێگرتن، لە هەناسەم
ترس لە هەنگاوی لەرزۆک
ترس لە ترپەی دڵت، کە ياساغمه
ئەوا ڕاڕایی دەمخوات و
دەترسم بێم و،
دەرگا ئاسنينی ماڵت، هەر بە کڵۆمدراوی بمێنێتەوە
دەترسم بێم و
ئازارم دەی، بە دڵی پڕ ئازارتەوە
دەترسم بێم و
ژووانی چاوەنواڕی، هۆگری ئەو هەستە شێتانەی سارام نەبێ
دەترسێم بێم و
ئەو بازاڕی هەڕاجييەم لێ گران بێ، ئێوارەم بێ مۆمی ئيشق و دەست لە ملانێی سۆزا نەبێ
دەترسم بێم و
لە دوور ڕا جێ ڕانەخرا بێ، بۆ پشووی دڵەکوتێی من، چاوە ڕەشەکانی دووريم. کاڵ ببنەوە
دەترسم بێم و
مينا ڕۆژانی ئەوەڵی، خولق و لوتفت ڕەوا نەبێ،
ڕێی گەڕانەوەم خەرەند و چەن کاتژمێری تاريکی هۆن هۆن فرميسکی ڕەشم بێ،
تا هەتايە مەيل بمرێ و ڕۆحی قەقنەسی بتۆرێ
دەترسم بێم و
بە دڵی سارد و شکاوم قاوە تاڵەکەی تەنيایی فڕکەمەوە
ئەم وڕێنە جييە ناخم لەت لەت دەکا
دەمێک بوو لە سۆراغی جريوەی چۆلەکەت بووم بێت و
مينای ترسم، ترسا و نەهات
دەترسم دەستی تەزيوم، لە گەڕانەوەی ڕۆحمدا، ستێرنی ماشێن نەگرێ
لە تەک هەناسەم دابڕێ
تۆ نازانی
چۆن يەکەم رۆژ ، يەکەم ژووان، چوويە دڵ و
بوويتە ئەوينی ترۆپک و، لە هەنگوينیی تووڕتداوم
وەلێ دەڵێم
خۆشم دەوێی هەر خۆشەويستی منيتو
تۆ خۆشەويسترين کەسمی
ــــــ

​ئەم قەسیدەیە یەکەم بەشی زنجیرە شیعرەکانی “ئێوارانە”ی شاعیر سەردار جافە و گوزارشتێکی قووڵ و پڕ هەستی خۆشەویستی و ترس و دوودڵی دەربارەی دیدارێک لەخۆ دەگرێت. شاعیر بە زمانێکی سادە و لە هەمان کاتدا پڕ لە وێنەی شیعری، هەست و ناخی خۆی دەردەبڕێت.
​
: ​ناونیشان (“ئێوارانە”): کاتی ئێوارە لە شیعر و ئەدەبی کوردی و جیهانیدا، کاتێکی پڕە لە سۆز، بیرکردنەوە، نیگەرانی و ئاوابوون. زۆرجار وەک سیمبولێک بۆ کۆتاییهاتنی ڕۆژ، بێئومێدی، یان نوێبوونەوەی هیوا لە تاریکیدا بەکاردێت. لێرەدا، “ئێوارانە” وەک پاشخانێکی سۆزدار بۆ هەستی دڵەڕاوکێی شاعیر کار دەکات.
​: بە وشەی “شێدار” و “هەورێ” دەست پێدەکات کە کەشێکی مات و پڕ لە تەنیایی و نیگەرانی دروست دەکات، ئەم کەشە سروشتییە ڕەنگدانەوەی حاڵەتی دەروونی شاعیرە.
​: ناوەرۆک و تەوەری سەرەکی:
​تەوەری سەرەکی: خۆشەویستی و ترس لە یەک کاتدا. شاعیر لە سۆراخی “نیگاکانت”ە، کە نیشانەی ئامانج و هیواکەیەتی.
​مەترسی و دڵەڕاوکێ : زۆربەی شیعرەکە لەسەر تەوژمی ترس و دوودڵی بنیات نراوە. ئەم ترسە ترسێکی ئاسایی نییە (“ترسێ لە ترسی تۆ ناچێ”). شاعیر فێر کراوە لە زۆر شت بترسێت، وەک:
​خۆی و ڕێگاکەی.
​هەناسە و هەنگاوەکانی.
​ترپەی دڵی خۆشەویستەکەی (“کە یاساغمه”).
​: ترسەکانی شاعیر تایبەت و قووڵن، بە تایبەت ترس لە:
​نەکرانەوەی دەرگا (“دەرگا ئاسنينی ماڵت، هەر بە کڵۆمدراوی بمێنێتەوە”).
​ئازاردانی خۆشەویستەکەی.
​ساردی و نەبوونی هۆگری لە لایەن خۆشەویستەکەیەوە.
​گرانبوونی بەهای دیدار و سۆز.
​کاڵبوونەوەی چاوەڕوانی.
​گۆڕانی هەڵسوکەوتی خۆشەویستەکەی (“خولق و لوتفت ڕەوا نەبێ”).
​کۆتاییهاتنی مەیل و خۆشەویستی.
: وێنەی شیعریی و دەربڕینەکان:
​شاعیر چەندین وێنەی کاریگەری بەکارهێناوە:
​”بە سەر دەفری هەناسەوە، رێ دەکەم”: گوزارشت لە زۆر بە وریایی و وردی ڕۆیشتن دەکات.
​”دەرگا ئاسنينی ماڵت”: سیمبولێک بۆ ساردی و قورسی نزیکبوونەوە.
​”هۆگری ئەو هەستە شێتانەی سارام نەبێ”: دەربڕینی ساردیی سۆزی چاوەڕوانکراو.
​”قاوە تاڵەکەی تەنيایی فڕکەمەوە”: وێنەیەکی بەهێز بۆ تاڵی و ناخۆشی ژیانی تەنیا.
​: زمانی شیعرەکە نزیکە لە زمانێکی وتووێژی ناوەوە، و پڕە لە ڕاڕایی و پرسیار، کە نیشانەی ڕاستگۆیی هەستەکانە.
​٤. کۆتایی شیعرەکە:
​گۆڕانکاری لە هەست: دوای هەموو ئەو ترس و وڕێنانەی ناخی (“ئەم وڕێنە چييە ناخم لەت لەت دەکا”)، شاعیر بە دڵنیاییەک کۆتایی بە شیعرەکە دەهێنێت:
​”خۆشم دەوێی هەر خۆشەويستی منيت و، / تۆ خۆشەويسترين کەسمی”.
​مەبەست لە کۆتایی: ئەم دێڕانەی کۆتایی وەک خۆڕاگری و دڵنیاکردنەوەی ناخی شاعیر لە سۆزی خۆی وەک بەرگرییەک لە دژی ئەو هەموو ترسە دێن. خۆشەویستییەکەی ئەوەندە قووڵە کە لە هەموو ترسەکان بەهێزترە.
​پوختە:
قەسیدەی “ئێوارانە (١)” شیعرێکی سۆزدارانەی کاریگەرە کە بە وردی هەڵچوون و داکشانی دەروونی کەسێکی عاشقی دڵەڕاوکێدار نیشان دەدات. سەردار جاف بە بەکارهێنانی وێنەی سادە و بەڵام پڕ واتای ڕۆژانە وای لە خوێنەر کردووە هەست بە قووڵیی سۆزی خۆشەویستی و ترسی لەدەستدان بکات. ئەم شیعرە نموونەیەکی جوانی گوزارشتکردنە لە هەستی دژ بەیەک (خۆشەویستییەکی زۆر لەگەڵ ترسێکی بێشوومار ).