لە ناختا ئازارو… لە نیگاتا ژیان دەخوێنمەوە

لە ناختا ئازارو…
لە نیگاتا ژیان دەخوێنمەوەی حەمە ئەحمەد جاف

حەمە ئەحمەد جاف

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

ستار ئەحمەد
نووسەر، کەرکووک

لە ناختا ئازارو..
لە نیگاتا ژیان دەخوێنمەوە
ژیانێک ….
کە نەتتوانی لێی تێ بگەی؟
ئازارێک…
لە جەستەی،
لەرزۆکی سەماو…
دیسکۆی پێکە شەرابیەکانی وێ و
بێشکەی شکاوی
نیشتیمانێکی سەفەری
عاشق و مەعشوقە بێنازەکانی ئێرە!
ئەو عاشقانەی ،
حەزی نەوسنی کەنارو…
دڵی سپی دەریا
ئاوێتەی ئاوێنە شکاوەکانی تەمەن و….
دەرگا داخراوەکانی زەمەن و…
شەفەقی شکۆفەی
خونچە و گەڵا هەڵوەریوەکانی
نیشتیمانی پاییز یم ئەکاو…
جووتێ پێڵاوی، …
جێماوی سەیدۆک و شێخ ئەنوەر
بەسەر شانی ،
شەپۆلە توڕەکانی شەعب ومەچکۆوە
بۆ پێی قڵیشاوی شاخ و شار دێنێ !؟
شاخ….
زەردەخەنەیەک بۆ مەرگ و…
شاریش..
فرمێسکێ بۆ ژیان
ئەو فرمێسکەی
سفرەی ژیان …
بۆ مەرگێکی گەورە ڕادەخاو…
سروودی سروەو…..
لایلایەی نەسیم و …. گۆرانی ژیان
بۆ کوردستانی برین دەڵێتەوە !
* * * *

ئەم قەسیدەیە لێکدانەوەیەکی قووڵی پێویستە، بەتایبەتی کە هەڵگری چەند وێنە و ئاماژەیەکی پڕ مانا و سەرنجڕاکێشە.
​لێرەدا هەڵسەنگاندنێکی پوخت بۆ قەسیدەکەی کاکە حەمە ئەحمەد جاف دەخەمە ڕوو:
​…..
​ئەم قەسیدەیە دەقێکی سۆزداری، فیکری و نیشتمانییە، کە بە زمانێکی شیعری ئاڵۆز و دەوڵەمەند بە وێنەی هونەری نووسراوە. شاعیر بە لێهاتووییەوە چەند بابەتی سەرەکی تێکەڵ دەکات:
​١. تەوەری سەرەکی: ئازار و ژیان (دژ بە یەک)
​سەرەتای شیعرەکە بە دوو دژی یەکتر دەست پێدەکات: “لە ناختا ئازار و… لە نیگاتا ژیان”. ئەمە گرێبەستی سەرەکی شیعرەکەیە کە ئازارێکی نیشتمانی و تاکەکەسی لە ناوەڕاستی خواستی ژیان و بەردەوامبووندا دەخوێنێتەوە. شاعیر تیشک دەخاتە سەر ژیانێک کە لێی تێ نەگەیشتووین و ئازارێک کە لە جەستەی کایە (سەما و دیسکۆ) و گۆڕانکاری (شەرابییەکان) و لە هەمانکاتدا لە “بێشکەی شکاوی نیشتیمانێکی سەفەری” دەژێت.
​٢. وێنە و هێما
​شیعرەکە پڕە لە وێنەی شیعری قووڵ:
​دژبەیەکیی شێوەکان: (سەما/ئازار، دڵ/کەنار، شاخ/شار).
​سیمبولی نیشتمان و کۆچ: “نیشتیمانێکی سەفەری” و “بێشکەی شکاوی” ئاماژەیەکی ڕاستەوخۆن بۆ هەڵوێستی نیشتمان و کۆچکردن و نەبوونی ئارامی.
​عاشق و مەعشوقە بێنازەکان: ڕەنگە نوێنەرایەتی تاکەکانی نیشتمان یان ئەو هیوا و خەونانە بن کە بە بێنازی ماونەتەوە.
​”دڵی سپی دەریا” و “حەزی نەوسنی کەنار”: دژبەیەکی نێوان پاکی و فراوانی (دەریا) لەگەڵ حەزێکی کورتخایەن و چاوچنۆک (کەنار).
​”پایزی نیشتیمان”: زەمەنێکی نائومێدی و وشکبوون و هەڵوەرینە.
​٣. ئاماژە کەسی و مێژووییەکان
​ئاماژەدان بە “سەیدۆک و شێخ ئەنوەر” (کە ڕەنگە کەسایەتی یان سیمبولی دیار بن لە ناوچە/مێژووی شاعیر) و “جووتێ پێڵاوی جێماو”؛ دەقەکە دەبەستنەوە بە میرات و قوربانی و کاریگەری ڕابردوو بەسەر ئێستاوە. ئەو پێڵاوانە دەخرێنە سەر شانی “شەپۆلە تووڕەکانی شەعب و مەچکۆ”، کە واتای گواستنەوەی بار و بەرپرسیارێتییە لە نەوەیەکەوە بۆ نەوەیەکی تر یان لە ڕابردووەوە بۆ ئێستا.
​٤. کۆتایی و پەیام
​شیعرەکە بە لێکجیاوازی نێوان شار و شاخ کۆتایی دێت:
​شاخ: “زەردەخەنەیەک بۆ مەرگ” (سیمبولی خۆڕاگری و قبووڵکردنی قوربانی).
​شار: “فرمێسکێک بۆ ژیان” (سیمبولی ناڕەحەتی و شڵەژانی ژیانی شار).
​کۆتایی قەسیدەکە بە گۆرانییەک بۆ “کوردستانی بریندار” تەواو دەبێت، کە ئەوە نیشان دەدات سەرەڕای ئازار و خەم و مەرگ، هێشتا سرود و ژیان و هیوا دەخوێنرێتەوە.
​پوختە و شێوازی شیعری
​قووڵی مانا: شیعرەکە پێویستی بە وردبوونەوەیە بۆ تێگەیشتن لە ئاماژە و مەبەستەکانی.
​ڕیتم و ئاواز: هەستێکی غەمگین و سەربزێوانەی هەیە، بەهۆی دژبەیەکییەکان و وێنە سەفەری و شکاوییەکان.
​زمانی شیعر: زمانێکی بەهێز و تایبەتی بەکارهێنراوە کە تایبەتمەندی شیعری مۆدێرنی تێدایە و دوورە لە شیعرە کلاسیکییەکان.
​لە کۆتاییدا، ئەمە قەسیدەیەکە ڕەخنەی توندی هەیە لە بارودۆخی ژیان و نیشتمان و خەونە لەدەستچووەکان، بەڵام لە ناوەڕاستی هەموو ئەو ئازارانەشدا هێشتا چاوێکی هیوای لەسەر ژیان و مانەوەی نیشتمان دەمێنێتەوە.