ستار ئەحمەد
شاعیر و نووسەر، کەرکووک
………………………
تۆم خۆش دەوێ
وەک ئەو کەلاوەیەی ناوی نیشتمانە
وەک ئەو گالیسکە شڕەی ناوی تەمەنە
وەک ئەو دۆزەخانەی بەپیرۆز کراون
وەک ئەو ھەراجخانەیەی ناویان ناوە خەون
وەک ھەموو شتێکی رتووشکراو
بۆ فریودانی جوانییەکان،
ئیتر لێم مەگرە…
کە ھەمیشە لێت تووڕەم،
بە ھەر ھەمووتانەوە
پێتان ناکرێ..
پارچەیەکی دڵم بدەنەوە؟!
جیاواز لە شیعرە کلاسیکییەکان، کە زۆرجار ڕاستەوخۆ باس لە خۆشەویستی و سروشت و پیاھەڵدان دەکەن، ئەم
قەسیدەیەی سەرەڕۆ ـ بریتییە لە تەقینەوەیەکی سۆزداری و فیکری ئاڵۆز و قووڵ.
1. ناوەرۆک و تەوەری سەرەکی
تەوەری سەرەکی قەسیدەکە خۆشەویستییەکی نائاسایی و پڕ لە ژانە، کە لە ھەمان کاتدا ڕەخنەیەکی توند و بێبەزەییانەیە لە دۆخی ژیان و کۆمەڵگە.
شاعیر بە شێوەیەکی (لێكدژ) خۆشەویستیی خۆی بۆ “تۆ” دەردەبڕێت (کە ڕەنگە کەسێک، نیشتمان، یان ژیان بێت بە گشتی)، بەڵام ھاوشێوەی دەکات بە شتە شڕ و ڕووخاو و پیرۆزکراوە مەترسیدارەکان (کەلاوەی نیشتمان، گالیسکەی شڕی تەمەن، دۆزەخی پیرۆزکراو، ھەراجخانەی خەون). ئەمە دەریدەخات کە خۆشەویستییەکەیشی لە ھەمان سروشتی دۆخی ژیانە: پڕ لە ئازار، پووچەڵ، و وێرانکار، بەڵام ھێشتا رەخنەو ناڕەزایی ناخی تەنیوە .
کۆتایی قەسیدەکە گۆڕانکارییەک دەکات و دەبێتە پڕوپاگەندەی تووڕەیی.
شاعیر گلەیی لە “تۆ” و “ھەر ھەمووتان” دەکات، و بە بێتوانا وەسفیان دەکات لەوەی کە بتوانن ئازارەکانی ناخی لاببەن و “پارچەیەکی دڵی بدەنەوە”. ئەمە بێھیوایی شاعیر لە دەوروبەر و بێتوانایی دەسەڵات،کۆمەڵگە لە چارەسەرکردنی کێشە قووڵەکان دەردەخات.
2. شێواز و تەکنیک :
ئەم قەسیدەیە لە ڕووی شێوازەوە یەکێکە لەو نووسینە ھاوچەرخانەی کە پشت بە وێنەی شیعریی بەھێز و مەبەستدار دەبەستێت.
کەرەستە وێنەییەکانی لێکچوون :
خاڵی بەھێزی قەسیدەکە لە ھاوشێوەکردنە سەیر و تووندەکانیدایە. ئەو چوار ھاوشێوەکردنە یەک لە دوای یەکە (کەلاوە، گالیسکە، دۆزەخ، ھەراجخانە) وێنەیەکی تاریك و ڕەشبینانە بۆ خۆشەویستی و نیشتمان و خەون و تەمەن دروست دەکەن. ئەمانە گوزارشتن لە پووچێتی و وێرانبوون.
تەنیایی و تووڕەیی . دوو بەیتی کۆتایی لە جیاتی بەردەوامبوونی لێکچوونەکان، شاعیر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و بێ سانسۆر سۆزی خۆی دەردەبڕێت: “لێم مەگرە… کە ھەمیشە لێت تووڕەم.” ئەمە دەنگێکی یاخی و تاکەکەسی دەبەخشێتە قەسیدەکە.
زمانی ڕتووشکراو : دێڕی “وەک ھەموو شتێکی رتووشکراو / بۆ فریوانی جوانییەکان” یەکێکە لە دێڕە کاریگەرەکان. وشەی “رتووشکراو” ئاماژەیە بۆ درۆ، دەمامک، یان ساختەکارییەک کە لە پشت جوانییەکی ساختەوە حەشار دراوە. ئەمە تێڕوانینی شاعیر بۆ ژیانی گشتی نیشان دەدات.
خاڵی کۆتایی :
”ھەر دەبێ بسووتێم” قەسیدەیەکی مۆدێرن و ڕەشبینانەیە کە خۆشەویستی و ناڕەزایی تێکەڵ دەکات.
شاعیر خۆشەویستیی خۆی بۆ شتێک دەردەبڕێت کە پێی وایە شایانی خۆشەویستی نییە (شتێکی شڕ، دۆزەخ، ھەڕاجخانە)، بەمەش نیشانی دەدات کە چەندە بە زۆر و ناچاری ملکەچی دۆخی ژیانە. لە کۆتاییدا، بە دەنگێکی تووڕە و ماندوو پرسیار دەکات کە ئایا دەوروبەرەکەی توانای گێڕانەوەی ئەو دڵە شکاوەیان ھەیە، کە خۆی وەڵامەکە دەزانێت: “پێتان ناکرێ.”
بە گشتی، ئەم قەسیدەیە بریتییە لە:
ناڵەیەكی قووڵی ناخی تاک لە دۆخێکی نیشتمانی و ژیانێکی پووچەڵدا.
ھەڵوێستێکی فەلسەفیانە لەبارەی سروشتی درۆ و ڕتووشکردن لە کۆمەڵگەدا.
زمانێکی نوێ و چێژی تایبەت لە بەکارھێنانی وێنەی شیعریی.
